ඇමරිකානුවන්ට ඉන්ධන මිල ඉහළ දමමින් ‘ඉරාන බද්ද’ක්... වසර ගණනක් පවතීලු..

ඇමෙරිකාව සහ ඉරානය අතර හටගෙන ඇති යුදමය වාතාවරණය හේතුවෙන් සාමාන්‍ය ඇමෙරිකානු නිවෙස්වලට දැඩි ආර්ථික බරක් පැටවී ඇති බවත්, එහි බලපෑම තවත් මාස හෝ වසර ගණනාවක් පැවතිය හැකි බවත් ආර්ථික විද්‍යාඥයෝ අනතුරු අඟවති.

පසුගිය පෙබරවාරි 28 වැනිදා ආරම්භ වූ මෙම යුදමය තත්ත්වය මාස තුනකට ආසන්න කාලයක් තිස්සේ ඇදී යන අතර, විදේශීය තර්ජනවලින් ආරක්ෂා වීම සඳහා ඉරාන ආරක්ෂක අංශ විසින් හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධියේ ආරක්ෂාව තර කිරීමට පියවර ගෙන ඇත. මෙම තත්ත්වයත් සමඟ ලෝක වෙළඳපොළේ ඉන්ධන මිල ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇති අතර, එය ඇමෙරිකානු ජනතාවට සෘජු ආර්ථික පහරක් වී තිබේ.

'නිව්ස්වීක්' පුවත්පත වාර්තා කළේ, ගැටුම් ආරම්භ වීමට පෙර ගැලුමකට ඩොලර් 3කට අඩුවෙන් පැවති සාමාන්‍ය පිරිපහදු කළ ගැසොලින් මිල මේ වන විට ඩොලර් 4.49 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති බවයි. මීට අමතරව ඩීසල් මිල සියයට 50කට වඩා වැඩි වී ඇති අතර, එමඟින් ප්‍රවාහන, ආහාර සහ පාරිභෝගික භාණ්ඩවල පිරිවැය ද ඉහළ ගොස් සැපයුම් දාමයන්ට දැඩි බලපෑම් එල්ල වී ඇත.

පර්යේෂකයන් ඇස්තමේන්තු කර ඇති පරිදි, යුද්ධය ආරම්භ වූ දා සිට මේ දක්වා ඇමෙරිකානු පාරිභෝගිකයන්ට ඉන්ධන සඳහා පමණක් ඩොලර් බිලියන 48කට ආසන්න අතිරේක පිරිවැයක් දැරීමට සිදුව ඇත. ජෙට් ඉන්ධන, පොහොර සහ රසායනික ද්‍රව්‍යවල මිල ඉහළ යාම ද සැලකිල්ලට ගත් විට, එක් ඇමෙරිකානු නිවසකට මසකට ඩොලර් 364 සිට 410 දක්වා අතිරේක බරක් පැටවෙන බව එම වාර්තා පෙන්වා දෙයි.

ඇමෙරිකානු කම්කරු දෙපාර්තමේන්තුවේ නවතම පාරිභෝගික මිල දර්ශකයට අනුව, 2023 වසරෙන් පසු පළමු වතාවට උද්ධමනය වැටුප් වර්ධන වේගය අභිබවා ගොස් ඇත. මේ හේතුවෙන් මෑතකදී සිදුකළ වැටුප් වැඩිවීම්වල සැබෑ ප්‍රතිලාභය ජනතාවට අහිමි වී තිබේ. මිචිගන් විශ්වවිද්‍යාලයේ සමීක්ෂණයකට අනුව පාරිභෝගික උද්ධමන අපේක්ෂාව සියයට 4.8 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති අතර, කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුව ද පවසන්නේ භාණ්ඩ රැසක මිල ගණන් තවදුරටත් ඉහළ යා හැකි බවයි.

ප්‍රමුඛ පෙළේ ඇමෙරිකානු ආර්ථික විද්‍යාඥයන් මේ පිළිබඳව අදහස් දක්වමින් කියා සිටියේ මෙහි දිගුකාලීන ප්‍රතිවිපාක ඉතා දරුණු විය හැකි බවයි. මිචිගන් විශ්වවිද්‍යාලයේ මහාචාර්ය ජස්ටින් වුල්ෆර්ස් (Justin Wolfers) ප්‍රකාශ කරන්නේ ඇමෙරිකානුවන්ට මෙම "ඉරාන බද්ද" තවත් මාස හෝ වසර ගණනාවක් විඳීමට සිදුවනු ඇති බවයි. මූඩීස් ඇනලිටික්ස් හි මාර්ක් සැන්ඩි පෙන්වා දෙන්නේ යුද්ධය වහාම අවසන් වුවද, ඉරානය විසින් හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය ආරක්ෂා කිරීමට ඇති හැකියාව තහවුරු කර ඇති බැවින් තෙල් වෙළඳපොළේ පවතින අවදානම පහව නොයන බවයි. බ්‍රවුන් විශ්වවිද්‍යාලයේ මාර්ක් බ්ලයිත් පවසන්නේ ප්ලාස්ටික්, රසායනික ද්‍රව්‍ය සහ පොහොර සැපයුම යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට වසරක පමණ කාලයක් ගතවිය හැකි බවයි.

කෙසේ වෙතත්, ට්‍රම්ප් පරිපාලනය තවදුරටත් සුභවාදී ප්‍රකාශ සිදුකරමින් සිටියි. ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් නැවත නැවතත් ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ ඇමෙරිකාවේ මිලිටරි අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත් පසු මිල ගණන් ශීඝ්‍රයෙන් පහත වැටෙනු ඇති බවයි. ජාතික ආර්ථික කවුන්සිලයේ අධ්‍යක්ෂ කෙවින් හැසෙට් ද අතුරු මැතිවරණයට පෙර සහනයක් ලැබෙනු ඇතැයි ඉඟි කර ඇතත්, එම ප්‍රකාශ සැබෑ ආර්ථික යථාර්ථයෙන් බැහැර වී ඇති බව විචාරකයෝ පවසති.

ඉරාන පාර්ශවය අවධාරණය කරන්නේ විදේශීය සම්බාධක සහ මිලිටරි ප්‍රකෝප කිරීම් හමුවේ වුවද තමන් සිය භූමිය සහ ස්වෛරීභාවය ආරක්ෂා කරන බවයි. ඔවුන් පෙන්වා දෙන්නේ වොෂින්ටනයේ අස්ථාවර ප්‍රතිපත්ති හේතුවෙන් පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේ ඇතිව තිබෙන මෙම තත්ත්වයේ සැබෑ පිරිවැය අවසානයේ ඇමෙරිකානු ජනතාවටම දැරීමට සිදුව ඇති බවයි.