ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර මාස තුනක් තිස්සේ පවතින දරුණු යුද වාතාවරණය නිමා කරමින් , දෙපාර්ශවය අතර සාම ගිවිසුමකට අදාළ අවබෝධතා ගිවිසුම “බොහෝ දුරට සාකච්ඡා කර අවසන්” බව ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ප්රකාශ කර සිටියි. මෙම ඓතිහාසික හැරවුම් ලක්ෂ්යයත් සමඟ ලෝක වෙළඳාමට අතිශය වැදගත් වන ‘හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය’ නැවත විවෘත කිරීමට අවස්ථාව සැලසෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
පසුගිය පෙබරවාරි මාසයේදී ඇමෙරිකාව සහ ඊශ්රායලය එක්ව ඉරානයට එරෙහිව යුද්ධ ප්රකාශ කිරීමත් සමඟ මෙම වැදගත් මුහුදු මාර්ගය වසා දැමුණු අතර, ඒ හේතුවෙන් ගෝලීය බලශක්ති අර්බුදයක්ද නිර්මාණය විය.
සමාජ මාධ්ය සටහනක් තබමින් ජනාධිපති ට්රම්ප් සඳහන් කළේ ගිවිසුමේ අවසාන අදියරේ කරුණු මේ වන විට සාකච්ඡා වෙමින් පවතින අතර, එහි නිල විස්තර නුදුරේදීම ප්රකාශයට පත් කරන බවයි.
දෙරටේ මාධ්ය වාර්තාවලට අනුව, මෙම එකඟතාව නිල වශයෙන් යුද්ධය අවසන් කිරීම, හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ අර්බුදය විසඳා එය නැවත විවෘත කිරීම සහ ඇමෙරිකාව විසින් ඉරානයට පනවා ඇති නාවික අවහිරතා ඉවත් කිරීම, වඩාත් පුළුල් ස්ථිර ගිවිසුමක් සඳහා දින 30ක සාකච්ඡා කාලසීමාවක් වෙන් කිරීම අදියර තුනකින් ක්රියාත්මක වීමට නියමිතය.
මීට අමතරව, වොෂින්ටනය දිගින් දිගටම අවධාරණය කළ ඉරානයේ යුරේනියම් තොග පිළිබඳ ගැටලුව ඉදිරි දින 30ත් 60ත් අතර කාලය තුළ සාකච්ඡා කිරීමට නියමිත බව වාර්තා වේ.
ඇමෙරිකානු මාධ්ය ආයතනයක් වන Axios වාර්තා කරන පරිදි, යෝජිත කෙටුම්පත යටතේ ඉරානයට නිදහසේ තෙල් විකිණීමට අවස්ථාව ලැබෙන අතර, සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමන් කරන නැව් සඳහා කිසිදු බද්දක් අය නොකෙරේ. ඒ වෙනුවට ඉරානය කිසිවිටෙකත් න්යෂ්ටික අවි නිෂ්පාදනය නොකරන බවට පොරොන්දු විය යුතුය.
කෙසේ වෙතත්, ඉරානයේ 'තස්නිම්' (Tasnim) පුවත් ඒජන්සිය පවසන්නේ ගිවිසුමේ ඇතැම් වගන්ති සම්බන්ධයෙන් තවමත් මතභේද පවතින බවයි. ඇමෙරිකාව දිගින් දිගටම බාධා කරන්නේ නම් අවසන් එකඟතාවකට පැමිණිය නොහැකි බව ඉරාන පාර්ශවය අවධාරණය කරයි.
තවද, සමුද්ර සන්ධියේ නාවික කටයුතු යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම ඇමෙරිකාව සිය පොරොන්දු ඉටු කිරීම මත සහ සම්බාධක හේතුවෙන් අත්හිටුවා ඇති ඉරාන අරමුදල් නිදහස් කිරීම මත තීරණය වන බවද ඉරානය පවසයි.
සාමය සක්රීය කිරීම සඳහා සෞදි අරාබිය, කටාර්, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය ඇතුළු කලාපීය නායකයින් රැසක් ජනාධිපති ට්රම්ප් දිරිමත් කර ඇත. එහෙත් ඊශ්රායල දේශපාලනඥයෙකු වන බෙනී ගාන්ට්ස් ප්රකාශ කර ඇත්තේ ඉරානය සමඟ වන මෙම එකඟතාවයේ කොටසක් ලෙස ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා සංවිධානය සමඟ සටන් විරාමයකට පැමිණීම ඊශ්රායලය කරන උපායමාර්ගික වැරැද්දක් වනු ඇති බවයි.
යුද්ධය අවසන් වීම වෙළෙඳපොළට යම් සහනයක් ගෙන දුන්නද, ගෝලීය බලශක්ති අර්බුදය සහ ඉන්ධන, පොහොර මෙන්ම ආහාර මිල ගණන් වහාම පහත වැටෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ නොහැක. එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යයේ රාජ්ය තෙල් සමාගම (ADNOC) පවසන්නේ යුද්ධය දැන් අවසන් වුවද, හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා පූර්ණ තෙල් සැපයුම යථා තත්ත්වයට පත් වීමට 2027 වසරේ මුල් භාගය දක්වා කල්ගත වනු ඇති බවයි.
