ට‍්‍රම්ප් විශාල පසුබැසීමක.. හෝමුස්ද අතහැර යුද්දය අතහරින්න සූදානම්.. තෙල් මිල ක්‍ෂණිකව බසී..

ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් විසින් ඉරානය සමඟ පවතින යුදමය තත්ත්වය අවසන් කිරීමට කැමැත්ත පළ කර ඇති බවට වාර්තා වීමත් සමඟ, අඟහරුවාදා ආසියානු වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිල ගණන් පහත වැටීමකට ලක් විය. 

හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය යළි විවෘත කිරීමේ කොන්දේසියකින් තොරව යුද්ධය අවසන් කිරීමට ජනාධිපතිවරයා සිය සහායකයින්ට දැනුම් දී ඇති බව ‘වෝල් ස්ට්‍රීට් ජර්නල්’ පුවත්පත වාර්තා කිරීම මෙයට ප්‍රධාන හේතුව වී තිබේ.

ඒ අනුව, මැයි මාසය සඳහා වන ‘බ්‍රෙන්ට්’ (Brent) බොරතෙල් මිල පෙරේදා දිනට වඩා 1.08% කින් හෙවත් ඩොලර් 1.22 කින් පහත වැටී බැරලයක් ඩොලර් 111.56 ක් ලෙස සටහන් විය. ඇමෙරිකානු ‘ඩබ්ලිව්.ටී.අයි’ (WTI) බොරතෙල් මිල ද 0.95% කින් පහත වැටී බැරලයක් ඩොලර් 101.90 ක් දක්වා අඩු විය.

පසුගිය සඳුදා ජනාධිපති ට්‍රම්ප් අනතුරු අඟවා තිබුණේ ඉරානය විසින් සිය මුහුදු මාර්ග විවෘත නොකළහොත් එරට බලශක්ති මධ්‍යස්ථාන සහ තෙල් ළිං සහමුලින්ම විනාශ කරන බවයි. එහෙත්, යුද්ධය නතර කිරීමේ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සංඥා හේතුවෙන් තෙල් මිල තාවකාලිකව පහත වැටී ඇතත්, හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා තෙල් ප්‍රවාහනය යථා තත්ත්වයට පත්වන තෙක් වෙළඳපොළේ ස්ථාවරත්වයක් අපේක්ෂා කළ නොහැකි බව විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.

ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් පමණ ප්‍රවාහනය කෙරෙන හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය ඉරානය විසින් වසා දැමීම හේතුවෙන්, මාර්තු මාසය තුළ පමණක් බ්‍රෙන්ට් බොරතෙල් මිල 59% කින් ඉහළ ගොස් තිබූ අතර එය ඉතිහාසයේ මාසයක් තුළ වාර්තා වූ ඉහළම මිල ඉහළ යාම ලෙස සටහන් විය.

රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික මට්ටමින් යුද්ධය අවසන් කිරීමේ සාකච්ඡා පැවතියද, භූමියේ පවතින තත්ත්වය තවමත් අවදානම් සහගතය. කුවේට් ඛනිජ තෙල් සංස්ථාවට අයත් ‘අල් සල්මි’ නමැති දැවැන්ත තෙල් නෞකාව ඩුබායි වරායට ආසන්නයේදී ඉරාන ප්‍රහාරයකට ලක් වූ බව වාර්තා වේ. බැරල් මිලියන 2 ක ධාරිතාවයකින් යුත් මෙම නෞකාවට එල්ල වූ ප්‍රහාරය හේතුවෙන් ප්‍රදේශයේ මුහුදට තෙල් කාන්දු වීමේ දැඩි අවදානමක් පවතින බව නිලධාරීහු පවසති.

මීට අමතරව, ඉරානයට හිතවාදී හවුති කැරලිකරුවන් විසින් ඉශ්‍රායලයට මිසයිල ප්‍රහාර එල්ල කිරීම හේතුවෙන් රතු මුහුද ආශ්‍රිත ‘බාබ් එල්-මැන්ඩෙබ්’ (Bab el-Mandeb) සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා සිදුවන නාවික ගමනාගමනයට ද බාධා එල්ල වී තිබේ. මේ හේතුවෙන් සවුදි අරාබිය සිය තෙල් අපනයන මාර්ග වෙනස් කිරීමට පියවර ගෙන ඇත.

තෙල් වෙළඳපොළ විශ්ලේෂකයන් පවසන්නේ, යුද්ධය පිළිබඳ පරස්පර විරෝධී ප්‍රකාශ සහ දත්ත නිරන්තරයෙන් නිකුත් වීම හේතුවෙන් ඉදිරි දින කිහිපය තුළ ද බොරතෙල් මිල විශාල වශයෙන් උච්චාවචනය විය හැකි බවය.

ඉරානයේ ඉස්ෆාහාන් (Isfahan) ප්‍රදේශයේ පිහිටි බැඩර් හමුදා ගුවන් තොටුපළ සහ ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බළකායට අයත් මිසයිල මධ්‍යස්ථාන ඉලක්ක කර ගනිමින් අමෙරිකානු සහ ඊශ්‍රායල ඒකාබද්ධ හමුදා දැවැන්ත ගුවන් ප්‍රහාර මාලාවක් එල්ල කර තිබේ.

2026 පෙබරවාරි 28 වන දින ආරම්භ වූ පුළුල් යුද මෙහෙයුම් මාලාවක නවතම පියවර ලෙස මෙම ප්‍රහාර එල්ල වී ඇති අතර, ඉරාන පාලන තන්ත්‍රයේ වැදගත් යටිතල පහසුකම් රැසක් මින් විනාශයට පත්ව ඇති බව වාර්තා වේ. 

රාත්‍රී කාලයේ එල්ල වූ මෙම ප්‍රහාර හේතුවෙන් ඉස්ෆාහාන් අහස ගිනි ජාලාවන්ගෙන් සහ ඝන දුමාරයෙන් වැසී ගිය අයුරු දැක්වෙන දර්ශන මේ වන විට ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය වෙත නිකුත් වී ඇත.

මෙම ප්‍රහාර මාලාව මූලික වශයෙන් ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ බැලිස්ටික් මිසයිල නිෂ්පාදන පද්ධති සහ ගුවන් හමුදා සතු වත්කම් අඩපණ කිරීම අරමුණු කර ගෙන ඇත.